Ja, je hebt (recht op) een GO! account en toegang tot GO! pro.
Contacteer de lokale gegevensbeheerder van je scholengroep.
Hoe bouw je een positief leer- en leefklimaat in een school waar moeilijk gedrag vaak deel is van de realiteit? In GO! Element Brugge doen ze dat met verbinding, duidelijke afspraken en herstel. Dat sluit aan bij de GO! tekst ‘Van grenzen stellen tot verbinden’: grenzen bieden houvast, zolang je ook de verbinding bewaart.
Annelore Delbecque is directeur van GO! Element in Brugge, een school voor buitengewoon secundair onderwijs. De school richt zich vooral op jongeren met socio-emotionele kwetsbaarheden, met een normale tot hoge begaafdheid (type 3 en 9). Acht jaar geleden startte de school met achttien leerlingen. Vandaag telt ze er 125. Naast haar werk als schooldirecteur begeleidt Annelore ook scholen en voorzieningen rond nieuwe autoriteit en herstelbeleid.
Binnen GO! 2030 is een positief leer- en leefklimaat een hefboom om elke leerling tot leren en groeien te brengen. In GO! Element zit die visie diep in de schoolwerking. De baseline zegt het zelf: sterk in verbinding.
Verbinden en corrigeren
Toen Annelore de school oprichtte, zocht ze naar een kader dat paste bij haar doelgroep. Zo groeide het Connect Correct Connect model. Dat is een combinatie van nieuwe autoriteit, het 4-lademodel van het GO! en de eigen schoolcontext. “Het uitgangspunt is eenvoudig: eerst verbinden, dan corrigeren en daarna opnieuw verbinden. We willen gedrag duidelijk markeren, maar niet automatisch sanctioneren. En als er een gevolg nodig is, moet dat logisch, transparant en herstelgericht zijn.”
Het model werkt met vier kleuren. In de groene kolom staan de basisregels: respectvol gedrag, rust en focus, actieve deelname en op tijd zijn. Die begrippen zijn concreet uitgewerkt. Respectvol gedrag betekent bijvoorbeeld: luisteren zonder te onderbreken, eerlijk iets zeggen zonder iemand te beledigen en de grens van een ander aanvaarden. Onbeleefd zijn tegen personeel of medeleerlingen valt in een volgende kolom. Gerichte agressie, vandalisme of pesten wordt als zwaar grensoverschrijdend gedrag benoemd. “Respectvol gedrag mag geen vaag begrip blijven. We benoemen wat dat precies betekent voor onze leerlingen.”
Het ijzer smeden als het ... koud is
Ook positief gedrag krijgt aandacht. Complimenten, positieve meldingen en extra verbinding zijn even belangrijk als afspraken over wat niet kan. Wanneer een leerling een basisregel overtreedt, komt die niet meteen in een sanctietraject terecht. De leerkracht behoudt autonomie. Pas bij grensoverschrijdend gedrag komt de zorg mee in beeld. Bij zwaar grensoverschrijdend gedrag wordt ook de directeur betrokken.
Voor jongeren is duidelijkheid heel belangrijk. Een leerling weet: als ik dit doe, dan is dat het gevolg. Daar kan je rustig over spreken, zonder je machtspositie te gebruiken.
— Annelore Delbecque
Die rust is essentieel. Bij incidenten gaat het eerst over veiligheid. Pas daarna komen analyse, gesprek en herstel. “In het heetst van de strijd moet je geen sancties uitspreken. Zelfcontrole is de sleutel. Vanuit nieuwe autoriteit zeggen we: je moet het ijzer smeden als het koud is.”
Dat herstel kan alleen als er vooraf een relatie is opgebouwd. Daarom investeert het team bewust in gewone, positieve contacten met leerlingen. “Ik ken mijn leerlingen, ik weet waar ze voetballen en soms ga ik zelfs eens kijken naar een wedstrijd. Een leerling mag niet het gevoel hebben dat hij mij alleen ziet als er iets fout loopt. Als er al veel goede momenten zijn geweest, kan een moeilijk moment beter hersteld worden.”
Ook volwassenen mogen daarin kwetsbaar zijn. Als een leerkracht te fel reageerde, is het belangrijk om dat te benoemen. “Zeggen dat je fout zat, herstelt vertrouwen. Jongeren reageren daar vaak heel sterk op.”
Minder agressie, meer houvast
De aanpak levert resultaat op. Volgens Annelore daalde het aantal incidenten met agressie met ongeveer 60 procent. De school had vroeger ook een tijdelijke afzonderingsruimte, maar gebruikt die al vier jaar niet meer. Elke leerling heeft een individueel signaleringsplan. Daarin staat hoe je ziet dat een leerling spanning opbouwt en wat begeleiders dan wel of beter niet doen.
Ook het team ondersteunt elkaar. Als iemand te veel in emotie dreigt te gaan, kan een collega overnemen. “Dat vraagt een cultuur waarin je niet moet bewijzen dat je alles alleen aankan. Bij ons is het normaal dat iemand anders overneemt.”
Klasmanagement als preventie
Voor Annelore begint een positief leer- en leefklimaat niet bij sancties, maar bij goed klasmanagement. “Dat is het meest preventieve om moeilijk gedrag te voorkomen.” GO! Element zet daarom sterk in op de vraag hoe je lesgeeft aan deze doelgroep. Welke werkvormen werken? Hoe zorg je voor afwisseling? Hoe voorkom je dat leerlingen afhaken?
Je kan een sterk gedragsmodel hebben, maar als je didactiek niet goed zit, blijft het moeilijk. Een leerling met zware ADHD en opstandig gedrag 7 uur laten luisteren naar instructie, dat werkt niet.
— Annelore Delbecque
Het model werd samen met het team ontwikkeld en al vaak bijgestuurd, want normen kunnen verschillen. “Je moet samen kiezen welke battles je aangaat. Met onze doelgroep kunnen we niet op alles sanctioneren. Maar we moeten wel duidelijk zijn over wat belangrijk is.”
Voor GO! Element betekent een positief leer- en leefklimaat voortdurend de balans zoeken tussen verbinden en bijsturen. Het Connect Correct Connect model maakt die visie concreet: eerst investeren in de relatie, dan duidelijk begrenzen waar nodig en daarna opnieuw de verbinding herstellen. Zo weten jongeren wat kan en niet kan, zonder dat de school een strakke correctiecultuur wordt of leerlingen herleid worden tot hun gedrag. “Wij doen er alles aan om jongeren niet op te geven. Ook als het moeilijk wordt, blijven we zoeken: hebben we het netwerk betrokken, hebben we alles geprobeerd, hoe kunnen we opnieuw in verbinding gaan?”