Radicaal of gewoon puber? Dit nieuwe boek geeft het antwoord

"In 2012 werden we op school geconfronteerd met een ernstige infiltratiepoging van een extremistische groepering. Op Vlaams niveau was er toen geen beleid daarrond, dus ging ik samen met mijn team zelf aan de slag en ontwikkelden we een eigen methodiek met kunstprojecten, communicatietools, counter narratives … Dat was ook de Europese Commissie niet ontgaan. Op 11 november 2015, een paar dagen voor de aanslagen in Parijs, werd ik werkgroepleider onderwijs van het Europese Radicalisation Awareness Network (RAN).

Sindsdien ben ik naast directeur ook halftijds referentiepersoon voor het GO! op het vlak van radicalisering en polarisering. Ik heb er altijd bewust voor gekozen om een voet binnen de school te blijven houden. Zo kan ik inzichten uit de Europese werkgroepen meteen vertalen naar de realiteit in onze scholen, en omgekeerd."

“Na de aanslagen in Maalbeek en Zaventem in 2016 hadden scholen meer dan ooit nood aan houvast. Samen met een team begon ik een basisvorming uit te werken rond thema's waar leerkrachten vragen over hadden, maar niet durfden stellen: problematische radicalisering, genderissues, de relatie tussen man en vrouw … We bezochten alle 24 GO! scholengroepen op één jaar tijd. En overal kwamen gelijkaardige vragen terug: hoe voer je moeilijke gesprekken? Hoe ga je om met gender, internationale conflicten, jongeren die online verloren lopen? In het boek vertrek ik telkens vanuit een concrete vraag, zoals: hoe ga je om met internationale conflicten? Ik schets eerst het wettelijk kader, geef daarna pedagogisch advies en eindig met tips van experten. Stilaan groeide het idee om alles te bundelen. Dat deden we eerst online, maar toen ik op audiëntie mocht gaan in het koninklijk paleis en koningin Mathilde me vroeg waarom ik geen boek schreef, was de knoop doorgehakt.”

“De titel is bewust gekozen. Want leerkrachten schieten snel in paniek wanneer jongeren opvallend gedrag vertonen. Begrijpelijk, maar niet altijd terecht. Een puber mag radicale uitspraken doen. Dat is geen extremisme, dat is een kind in volle ontwikkeling. Het boek leert je dat verschil zien.

Radicalisering is altijd een proces. Psycholoog Moghaddam maakt de vergelijking met een 'trappenhuis'. Het begint met het zich ergens niet goed bij voelen, opstandig worden en het in vraag stellen van dingen in de samenleving. Sommigen reageren daarop met een vorm van activisme, denk aan de beweging van klimaatactivisten. Een kleinere groep gaat nog een trap hoger en wordt radicaal. Een nog kleinere groep toont een bereidheid tot geweld. Maar pas wanneer die bereidheid overgaat in gewelddaden en de wet wordt overschreden, wordt het écht problematisch. Dat onderscheid kunnen maken is cruciaal. Alleen zo kan je in elke situatie gepast reageren.”

"Het hoofdstuk over sociale media is misschien wel het onrustwekkendst. Tien jaar lang zag ik hetzelfde patroon: ronselaars richten zich op kwetsbare jongeren die op zoek zijn naar identiteit en verbinding. Alleen zitten die ronselaars nu ook op TikTok en Snapchat. Ze spelen in op emoties, algoritmes doen de rest. Jongeren belanden zo in gesloten echokamers en zorgwekkende chatgroepen. Ook Europese veiligheidsdiensten maken zich ernstige zorgen over de opkomende online manipulatie door nihilistische subculturen. En de jongeren worden steeds jonger. Vroeger waren het veertienjarigen, nu zijn het tien- tot twaalfjarigen. Dat is angstaanjagend.

Elke school heeft een brandveiligheidsplan. In mijn boek pleit ik daarom voor een crisisprotocol bij cyberincidenten én een sterk preventiebeleid rond digitale geletterdheid. ‘Prebunking’ noemen we dat: jongeren vooraf weerbaar maken tegen online manipulatie. En de bewijzen zijn er: in scholen met zo’n beleid groeit het bewustzijn bij jongeren enorm.”

"Wil je als school sterk staan, investeer dan in een verbindend schoolklimaat. Niet alleen als directeur, maar als team. Je hebt mensen nodig met verschillende expertises: een trauma-expert, een islamexpert, een sociale media-expert, een geschiedenisleerkracht die de rollen en ‘gamechangers’ bij polarisering snapt … En bouw een netwerk met ouders, welzijnsorganisaties en diverse partners uit het sociaal-maatschappelijke veld. Als school kan je deze thema's niet alleen dragen, maar je kan wél de spil vormen.

Leerkrachten spelen daarin een sleutelrol. Vaak voelen ze handelingsverlegenheid bij moeilijke thema's zoals gender, radicalisering of zelfs bij seksuele opvoeding. Maar net daar kan je het verschil maken. Tijdens het schrijven van dit boek stond ik voor het eerst stil bij het woord 'leerkracht'. Er zit niet voor niets 'kracht' in. Je bent als leraar vaak de eerste die ziet als een kind verandert. Die signaalfunctie is onbetaalbaar. Daarom is het belangrijk leerkrachten te ondersteunen en hen in hun ‘kracht’ te zetten.

Met dit boek wil ik iedereen die met jongeren werkt weerbaarder maken. Zodat je moeilijke gesprekken niet uit de weg gaat, maar ze durft aan te gaan. Want scholen horen geen plek te zijn waar conflicten onderdrukt worden. Integendeel: scholen zijn een labo voor democratie."

‘Puberaal, activist, radicaal of extremist’ van Karin Heremans ligt sinds 24 maart 2026 in de boekenwinkels en is zowel in het Nederlands als het Frans verkrijgbaar. Het boek is gericht op leerkrachten, jeugdwerkers, professionals in lokale besturen en ouders van pubers. Het focust op drie kernthema’s: samenleven, gender & identiteit, en samenleving & ideologie. Ook de rol van sociale media krijgt een eigen hoofdstuk.