Leren over grenzen heen: GO! volwassenenonderwijs op studiebezoek in Palermo

We startten het studiebezoek met een passage langs het Liceo Classico Vittorio Emanuele II, waar we werden verwelkomd door de directeur en een afvaardiging van het Ufficio Scolastico Regionale per la Sicilia (USR), de regionale facilitator van ons studiebezoek. Tijdens deze kennismaking kregen we een toelichting bij het Italiaanse onderwijslandschap in het algemeen en de plaats van het volwassenenonderwijs daarin.

Met deze achtergrondinformatie op zak konden we in Palermo een stap verder gaan. De focus van ons bezoek lag dan ook vooral op de praktijk: lessen meevolgen, in gesprek gaan met cursisten en leraren en kennismaken met de concrete werking op het terrein. We bezochten verschillende organisaties, projecten en onderwijsinstellingen die elk op hun eigen manier werken rond leren, integratie, burgerschap en sociale ondersteuning.

De rode draad doorheen de bezoeken was duidelijk: volwassenenonderwijs is meer dan het aanbieden van lessen alleen. In Palermo zagen we hoe onderwijs, welzijn, taalverwerving, gemeenschapsvorming en maatschappelijke participatie sterk met elkaar verbonden kunnen worden.

Tijdens het studiebezoek bezochten we het CPIA Nelson Mandela, het Centro Provinciale per l’Istruzione degli Adulti. Als formele aanbieder van volwassenenonderwijs vormde CPIA Nelson Mandela een belangrijk ankerpunt van het studiebezoek. We kregen er de kans om lessen Italiaans als tweede taal, Engels, wiskunde en alfabetisering mee te volgen. Vooral de diversiteit van de klasgroepen viel op: cursisten verschillen niet alleen sterk in taalniveau, maar ook in leerervaring, schoolse achtergrond en leerbehoeften.

We bezochten ook het Centro Astalli di Palermo, waar we kennismaakten met de werking voor migranten, vluchtelingen en asielzoekers. Het taalonderwijs staat niet los van de dagelijkse realiteit van de cursisten, maar wordt gekoppeld aan sociale begeleiding, juridische ondersteuning, toegang tot basisrechten, werkoriëntatie en maatschappelijke deelname. Kennis van de taal en alfabetisering zijn geen doelen op zich, maar belangrijke sleutels tot autonomie en participatie.

In Danisinni, een kwetsbare wijk in Palermo, kregen we dan weer een blik op het non-formele leren. De werking verbindt educatie met wijkontwikkeling, gezinsondersteuning, cultuur, ecologie, participatie en gemeenschapsvorming. Voor ons volwassenenonderwijs is dat inspirerend. Wie volwassenen wil bereiken en hen een hand wil reiken, moet ook hun leefomgeving, gezinssituatie, vertrouwen in instellingen en sociale context mee in beeld nemen.

Een heel indrukwekkend onderdeel van onze studyvisit vormde zonder twijfel ons bezoek aan de gevangenis van Ucciardone. Daar kregen we een unieke inkijk in het onderwijs aan gedetineerden en zagen we van dichtbij welke cruciale rol onderwijs kan spelen in herstel, persoonlijke ontwikkeling en re-integratie. Verder brachten we nog bezoeken aan de hotelsschool Istituto Professionale Pietro Piazza en het Istituto Superiore Statale Mario Rutelli; telkens met de focus op het onderwijs aan de volwassen leerder.

Voor onze centra en het team Volwassenenonderwijs was het een leerrijke ervaring. We zagen hoe krachtig onderwijs kan zijn wanneer het vertrekt vanuit de realiteit van lerenden. Volwassenenonderwijs werkt het sterkst wanneer het laagdrempelig en flexibel is. Taal, geletterdheid, gecijferdheid en digitale vaardigheden moeten verbonden worden met de concrete noden van cursisten, zodat zij kunnen deelnemen aan de samenleving en - opnieuw - vertrouwen kunnen opbouwen.

Daarnaast werd ook duidelijk hoe cruciaal samenwerking is. Sterke netwerken tussen onderwijs, lokale besturen, gemeenschapsorganisaties en andere partners helpen om kwetsbare doelgroepen nieuwe kansen te geven. Bovenal bevestigde het studiebezoek dat volwassenenonderwijs een brede maatschappelijke opdracht heeft: kwalificeren, maar ook versterken, verbinden en emanciperen. Voor onze CVO bevestigt dit het belang van sterke cursistenbegeleiding, flexibele trajecten, samenwerking met lokale partners en aandacht voor de leefwereld van de volwassen leerder. Zo creëert het volwassenenonderwijs kansen en laat het niemand achter.