De kijk van Koen: verdraagzaamheid is meer dan een bijvak

Wie vandaag de school binnenstapt, ziet een samenleving in het klein. Met al haar rijkdom en verscheidenheid, maar ook met haar verschillen en spanningen. Een recente bevraging bij leerkrachten maakt opnieuw duidelijk hoe broos verdraagzaamheid kan zijn. Meer dan de helft van de lhbtq-respondenten kreeg al negatieve opmerkingen of verwijten, bijna een derde kreeg te maken met roddels en leugens en ruim 12 procent was het slachtoffer van seksuele intimidatie of geweld. Die cijfers zijn meer dan een alarmsignaal, ze roepen op tot verantwoordelijkheid en actie in heel de samenleving.

In het Gemeenschapsonderwijs vertrekken we niet van neutraliteit als leegte, maar als engagement. Het Pedagogisch Project van het GO! is daar helder in: wij willen jongeren vormen die met een open geest naar de wereld kijken, zonder vooroordelen, met respect voor verschil, en met de moed om voor hun eigen overtuigingen uit te komen. Dat is geen vrijblijvende ambitie. Het is een norm.
Verdraagzaamheid betekent niet dat alles kan en alles gelijk is. Het betekent dat we de gelijkwaardigheid van mensen als uitgangspunt nemen. Dat we verschillen erkennen, zonder ze te reduceren tot tegenstellingen die mensen uit elkaar drijven. Dat we jongeren leren om ideeën scherp te formuleren, maar zonder elkaar te ontmenselijken. Daarom zullen burgerschapsdoelen altijd een belangrijk aandeel hebben in ons onderwijs. Want burgerschap is, in de volle betekenis van het woord: leren leven in een democratische samenleving waarin tegenstellingen bestaan, maar niet escaleren. Waar participatie gevraagd wordt, maar ook verantwoordelijkheid. Waar identiteit ruimte krijgt, zonder dat ze verhardt tot uitsluiting.

Groeien in verdraagzaamheid is meer dan een kwestie van attitudes. Ook kennis is een cruciale dimensie. Wie de wereld begrijpt – historisch, cultureel, wetenschappelijk – ziet complexiteit. Wie complexiteit ziet, weet dat simplistische tegenstellingen zelden standhouden. Daarom is een kennisrijk curriculum essentieel. Kennis verruimt. Ze dwingt tot perspectief. Ze confronteert met andere tijden, andere culturen, andere manieren van kijken. En precies daar groeit ruimte voor de ander.

Het onderwijs speelt een cruciale rol in het bouwen van een wereld met meer verdraagzaamheid, en het GO! neemt die rol met veel overtuiging op. Met duidelijke doelen, met ondersteuning voor schoolteams en door het belang van burgerschap te blijven benadrukken. Maar laat ons ook eerlijk zijn: het onderwijs kan deze opdracht niet alleen dragen. Maatschappelijke spanningen stoppen niet aan de schoolpoort. Jongeren groeien op in gezinnen, in buurten, in digitale werelden waar polarisatie vaak beloond wordt. Waar algoritmes liever conflict versterken dan begrip. Daarom is verdraagzaamheid een gedeelde verantwoordelijkheid. Van ouders. Van media. Van beleidsmakers. Van de samenleving als geheel. Laat ons dan ook samen verantwoordelijkheid opnemen. Alleen zo kunnen we ervoor zorgen dat elke leerling en elke leerkracht onbevreesd zichzelf kan zijn. In de klas en daarbuiten.

Koen Pelleriaux
Afgevaardigd bestuurder