De kijk van Koen: besparing levensbeschouwelijke vakken zet scholen met de rug tegen de muur

De Vlaamse Regering koppelde bij de start van deze legislatuur drie duidelijke doelstellingen aan de hervorming van de levensbeschouwelijke vakken: een eenvoudiger organisatie voor scholen, een aanzienlijke budgettaire besparing en een versterking van de interlevensbeschouwelijke dialoog in het officieel onderwijs. Die ambities zijn helder. Maar de regelgeving die vandaag voorligt, lost ze nauwelijks in. Ze dreigt integendeel de dagelijkse werking van scholen complexer en kwetsbaarder te maken. En ze bezorgt scholen nog meer kopzorgen in plaats van een vereenvoudiging.

Iedere schooldirecteur weet dat levensbeschouwelijke vakken inplannen puzzelwerk is. In het ergste geval moeten uurroosters rekening houden met zeven erkende levensbeschouwingen en evenveel leerkrachten. Het decreet wil die realiteit vereenvoudigen door scholen toe te laten uren per maand te bundelen en leerlingen in grotere groepen samen te brengen. Dat laatste kan per graad, per school en zelfs over scholen heen. In de praktijk blijkt die vermeende flexibiliteit een schijnoplossing. Directeurs die de nieuwe regels concreet proberen toe te passen, botsen op onwerkbare puzzels. Wat eenvoudiger moest worden, dreigt net onorganiseerbaar te worden.
Daar komt bij dat de hervorming de druk op leraren levensbeschouwing verhoogt. In de Franstalige Gemeenschap, waar een gelijkaardige hervorming is doorgevoerd, zijn leraren die in tien scholen lesgeven geen uitzondering meer. Die versnippering ondergraaft niet alleen de werkbaarheid van de job, maar ook de pedagogische continuïteit voor leerlingen. En dus de onderwijskwaliteit.
Aan de pluszijde wordt het voor scholen eenvoudiger om leraren aan te stellen. Daartegenover staat dat die scholen zelf op zoek moeten naar leraren levensbeschouwing. De cijfers van het lerarentekort tonen aan dat dit geen eenvoudige klus wordt.

Om scholen houvast te bieden, werkt het GO! aan een ondersteuningsdocument met antwoorden op de vele vragen over personeel en organisatie die bij directies en leraren leven. Dat is nodig, want de hervorming die nu op tafel ligt zorgt voor veel twijfel en onzekerheid op de klasvloer. Een van de opties die de overheid aanreikt is om leerlingen van levensbeschouwingen waar relatief weinig leerlingen voor kiezen afstandsonderwijs aan te bieden, terwijl leerlingen van levensbeschouwingen met een grote achterban klassikaal les krijgen. De vraag is maar of deze ongelijke behandeling overeind blijft als een erkende levensbeschouwelijke instantie naar het Grondwettelijk Hof stapt. Een ander scenario bundelt de lestijden op één dag per maand, in plaats van twee uur per week. Los van het puzzelwerk zet dit model de interlevensbeschouwelijke dialoog (ILD) zwaar onder druk. Erkende instanties zullen voorrang geven aan de eigen levensbeschouwing. De ruimte voor structurele dialoog tussen leerlingen met verschillende overtuigingen dreigt zo te verdwijnen. Net die dialoog, waarvoor het GO! al jaren een voortrekkersrol opneemt, staat nochtans expliciet vermeld als doel van de hervorming.

De hervorming is onmiskenbaar een besparingsmaatregel. Volgend schooljaar zou ze 28 miljoen euro besparingen opleveren in het basisonderwijs en 32 miljoen euro in het secundair onderwijs. Die zware besparing treft in belangrijke mate het officieel onderwijs en dus het GO!. Scholen mogen die bezuiniging gedeeltelijk opvangen met hun werkingsmiddelen. Zo verschuift financiële druk van de overheid naar de klasvloer. Dat is een ronduit slecht idee, want ook dit gaat onvermijdelijk ten koste van de onderwijskwaliteit. Daar willen we niet op besparen, en de overheid ook niet.

Kortom: de hervorming van de levensbeschouwelijke vakken belooft op papier meer flexibiliteit, maar zet scholen in de praktijk met de rug tegen de muur. Daarom kan het Gemeenschapsonderwijs niet akkoord gaan met de regelgeving zoals die nu op tafel ligt en vraagt het de overheid om naar zijn voorstellen en die van andere onderwijsverstrekkers te luisteren. Hervormingen zijn soms noodzakelijk, maar ze mogen niet de werking van de scholen en de onderwijskwaliteit ondermijnen.

Koen Pelleriaux
Afgevaardigd bestuurder