Wiskunde in de kleuterklas: het belang van leerlijnen

Wendy Peerlings is psychomotorisch therapeut en was ook jarenlang leerkracht in het lager onderwijs. Vandaag werkt ze voor GO! scholengroep WIJS in Zuid-Limburg. Daar ondersteunt ze directies en leerkrachten bij de professionalisering en het verbeteren van de onderwijskwaliteit. De focus van Wendy ligt daarbij op wiskunde. Ze schreef onder meer het boek ‘Kleuters en wiskunde’. “Ik wil de onderwijskwaliteit verbeteren op een wetenschappelijk bewezen manier. We moeten wiskunde weer gaan geven zoals wiskunde bedoeld is: gestructureerd, wetenschappelijk onderbouwd en met respect voor de ontwikkeling van het kind."

“Wiskunde wordt bij kleuters vaak te gefragmenteerd aangeboden”, legt Wendy meteen de vinger op de wonde. "Vaak ontbreekt een goede volgorde in het leerproces. Het is enorm belangrijk dat we wiskunde aanleren volgens logische leerlijnen die passen bij de ontwikkeling van het denken van een kind.”

Ze geeft een voorbeeld van hoe kleuters begrippen als ‘massa’ ontdekken: “Stapsgewijs gaan we bij kleuters eerst voorwerpen verkennen door eraan te voelen. Stilaan geven we dan een taal aan de begrippen zoals zwaar en licht, daarna ook aan zwaarder en lichter. Pas als ze die kennis hebben, kunnen ze voorwerpen rangschikken van licht naar zwaar. Zo bouwen we verder op tot we uiteindelijk kunnen wegen met conventionele maten zoals kilogram.”

“Het is enorm belangrijk dat je daarbij geen stappen overslaat, want dan riskeer je om het leerproces te verstoren. Die leerlijnen zijn ook niet zomaar ontstaan. Ze komen voort uit wetenschappelijk onderzoek. Op die manier zijn er veel verschillende leerlijnen opgesteld die je als leraar helpen om heel efficiënt het leren bij kinderen te stimuleren.”

Wendy vindt de nieuwe minimumdoelen een stap in de goede richting: “We komen uit een periode waarin het belang van kennis te fel naar de achtergrond is gedrongen.” Dat de slinger nu weer de andere kant uitgaat, juicht Wendy dan ook toe:

“Ik vind dat zeker geen slechte zaak. Je kan geen wiskunde geven in het lager onderwijs als je geen sterk wiskundeonderwijs hebt bij kleuters. Als kleuters niet leren hoe getallen en meetkunde zich ontwikkelen, starten ze met een achterstand. En die achterstand groeit alleen maar.”

“Leerlijnen hebben bovendien het voordeel dat je bij elke kleuter kan evalueren waar ze zich bevinden op de leerlijn. De ene is al vaardig met bepaalde begrippen, de andere nog niet. Het is belangrijk dat je geen stappen overslaat, ook bij die kleuter die nog moeite heeft met een bepaalde stap. Dankzij leerlijnen kan je heel gericht gaan remediëren door te kijken waar een kleuter zich bevindt in de leerlijn. Dit geeft leerkrachten ook houvast om alle kleuters een goede basis wiskunde aan te leren, op een gestructureerde manier.”

“Leerlijnen helpen leerkrachten ook om hun creativiteit op een gestructureerde manier te gebruiken. Want natuurlijk blijft het belangrijk dat wiskunde bij kleuters wordt gegeven op maat van kleuters, speels en met veel verbeelding. Daar zijn leerkrachten heel goed in: tijdens carnaval iets doen met confetti, rond Pasen werken met eitjes, … dat is fantastisch. Maar het is belangrijk dat je bij die thema’s zoekt naar hoe je ze kan gebruiken op een manier die de leerlijn van je kleuters volgt.”

Dat vraagt natuurlijk een aanpassing van de leerkrachten. Het is dan ook belangrijk om hen daarbij voldoende te ondersteunen.

"We moeten leerkrachten voldoende helpen in dat professionaliseringproces richting kennisrijk curriculum. Dat kan op veel verschillende manieren. Wij doen dat bijvoorbeeld op een heel hybride manier. Vanuit de scholengroep maken we onder meer korte webinars, inspirerende filmpjes en praktische handleidingen. Zo kunnen leerkrachten op hun eigen tempo leren hoe ze leerlijnen kunnen toepassen in de klas. Levenslang leren is ook in het onderwijs belangrijk. Maar op deze manier kan elke leerkracht op zijn eigen tempo en op een behapbare manier deze leerlijnen leren kennen en toepassen.”

Ook voor het GO! zijn deze leerlijnen belangrijk. Dat lees je onder meer in de visietekst wiskunde. Leerlijnen zorgen voor een gestructureerde opbouw die leerlingen stap voor stap,  van eenvoudige naar complexere concepten, kunnen volgen. Zo wordt kennis duurzaam verankerd en worden leerinhouden een samenhangend geheel waar men steeds op kan voortbouwen.