Ben je geen GO! professional? Surf dan naar www.g-o.be, onze algemene website.
menu

Plan van aanpak voor actief burgerschap in het GO!

Om actief burgerschap in de praktijk op een duurzame wijze waar te maken, gaan scholen aan de slag op een manier die het best past bij hun specifieke schoolcontext. Om hen daarin te ondersteunen, ontwikkelt het GO! verschillende implementatielijnen.

1. Leerlijn actief burgerschap in het secundair onderwijs

Actief burgerschap moet deel uitmaken van de hele schoolcultuur. In principe kan het in elk vak aan bod komen. In het secundair onderwijs zit het in de vakoverstijgende eindtermen, maar komt het niet in alle vakken expliciet aan bod. Dat willen we graag veranderen, en daar zullen we in het eindtermendebat voor pleiten. Omdat sommige scholen de nood ervaren aan meer tijd en ruimte om nog explicieter aan actief burgerschap te werken, wordt er sinds 2016 een leerlijn actief burgerschap uitgewerkt voor het secundair onderwijs. Op 1 september 2017 startte het GO! een pilootproject met een vak burgerschap in een aantal secundaire scholen. Vanaf 1 september 2018 hebben alle secundaire GO! scholen de kans om in de vrije ruimte het vak burgerschap (1 uur of 2 uur) te organiseren om alle andere projecten die zij al hebben lopen te verdiepen en/of te versterken. Op termijn wensen we dit proefproject en een leerlijn ook structureel en formeel een plaats te geven in het curriculum. 

Alle informatie over de leerlijn actief burgerschap vind je hier.

2. Ondersteuningstools voor het basisonderwijs

In september 2010 werd een nieuw leerplan Wereldoriëntatie van kracht in de GO! basisscholen[1]. Een van de bouwstenen van de visie op Wereldoriëntatie  is de centrale plaats van het domein 'Mens en Maatschappij'. We willen kinderen begeleiden op hun lange weg om talentvolle, bewuste, evenwichtige, respectvolle, participerende burgers te worden. De wereld wordt verkend vanuit het kind en zijn groeiende rol in de maatschappij. Door de centrale plaats van het domein 'Mens en Maatschappij' krijgt burgerschap een verzekerde plaats in het curriculum van onze basisscholen.

Bij de invoering van het nieuwe leerplan werd in een eerste fase in alle basisscholen sterk ingezet op het vertrouwd raken met de nieuwe visie en op een eerste verkenning van de verschillende domeinen (zo ook dus 'Mens en Maatschappij'). Daarna volgde de fase van implementatie van de verschillende domeinen van wereldoriëntatie. Voor het domein 'Mens en Maatschappij' werd hiertoe o.a. een digitaal cahier gemaakt. Dit cahier is aan een update en upgrade toe. Dit schooljaar wordt het digitale cahier omgevormd tot een basic 'toolkit', geënt op de structuur van het leerplandomein 'Mens en Maatschappij', waarmee scholen (met ondersteuning indien de school dit wenst) aan de slag kunnen, bijvoorbeeld na de afname van de burgerschapsbooster.

3. GO! burgerschapsbooster

Op 1 september 2016 werd voor alle scholen de Burgerschapsbooster gelanceerd. Dit instrument heeft als doel onze scholen een 'boost' te geven om (verder) met actief burgerschap aan de slag te gaan. De Burgerschapsbooster is een online bevraging voor leerlingen van de derde graad (buitengewoon) basisonderwijs en van alle graden en onderwijsvormen van het (buitengewoon) secundair onderwijs en het deeltijds kunstonderwijs. Scholen die deelnemen, ontvangen een persoonlijk burgerschapsrapport op basis waarvan ze een vervolgtraject kunnen kiezen om bepaalde componenten die in die bevraging aan bod komen te versterken, zoals wereldburgerschap, engagement, democratie op school en duurzaamheid. Wegens het belang van het schoolteam als rolmodel, wordt er ook werk gemaakt van een versie voor GO! professionals. 

4. Professionalisering

De GO! werkgroep 'Burgerschap' biedt via Smartschool een virtuele klas 'Actief burgerschap' aan, waarin niet alleen de ondersteuning van het GO! kenbaar wordt gemaakt, maar ook wordt verwezen naar initiatieven van betrouwbare partners die scholen kunnen ondersteunen in hun werking rond actief burgerschap en naar interessante literatuur en ondersteuningsmateriaal. De werkgroep organiseert ook thematische netwerkdagen (in 2016 over Mensenrechten) en biedt vraaggestuurde ondersteuning rond actief burgerschap voor scholen. Sinds september 2016 wordt ook een werkwinkel 'Actief burgerschap' aangeboden als keuzemodule in het kader van het nascholingstraject 'preventie radicalisering en polarisering', dat in alle scholengroepen wordt gegeven. Daarnaast krijgt actief burgerschap ruimschoots aandacht binnen de initiatieven rond aanvangsbegeleiding voor nieuwe personeelsleden en in de directeursopleiding. We creërden ook ruimte voor het uitwisselen van inspirerende praktijkvoorbeelden, onder meer met de wedstrijd 'PPGO! in de praktijk' (november 2016) en het tweedaagse evenement 'PPGO Live' (april 2017).

5. Vernieuwd GO! waardenboekje

Naar aanleiding van het vernieuwde PPGO!, publiceerden we een vernieuwde versie van het GO! waardenboekje. Het GO! waardenboek vertaalt het PPGO! naar een aantal waarden en de daaraan verbonden concrete uitingsvormen van directeurs, leerkrachten, leerlingen en ouders die kenmerkend zijn voor ons onderwijs. Om in de klas met het GO! waardenboek praktisch aan de slag te gaan, kun je gebruikmaken van het bijbehorende GO! waardenkaartspel.

6. Actief burgerschap als deel van effectmeting 'leerwinst'

Voor het 'GO! strategisch plan - Iedereen mee' is de realisatie van het PPGO! het belangrijkste uitgangspunt. 

Actief burgerschap zit duidelijk vervat in de eerste strategische doelstelling "Het GO! vormt leerlingen en cursisten tot kritische burgers die samen leren en samen leven in een continu veranderende maatschappij" en onderliggende projecten en acties van het plan.

Gezien het belang van deze doelstelling wordt als belangrijkste effectindicator van het gehele strategisch plan het meten van leerwinst in de brede zin van het woord naar voren geschoven.

Onder leerwinst wordt niet alleen  de winst op het vlak van cognitieve vaardigheden verstaan, maar worden expliciet ook sociale en interpersoonlijke competenties meegenomen, net als burgerschapscompetenties en het toepassen van de PPGO! waarden.

In 2017 zal een wetenschappelijk onderzoek voor het 'meten van leerwinst' worden uitbesteed aan een onafhankelijke instantie (bv. een onderzoekspool van universiteiten). De onderzoeksopdracht omvat onder meer het opstellen van een definitie voor het beoogde effect 'leerwinst GO!', het ontwikkelen of aanpassen van een (bestaand) instrument voor het monitoren van leerwinst, het uitvoeren van een nulmeting, het interpreteren van de metingen vanuit een multidisciplinair perspectief en het aanreiken van een opvolgingskader.

Besluit

We hopen dat alle GO! professionals met veel enthousiasme gebruikmaken van de aangereikte instrumenten en ondersteuningsinitiatieven, om onze doelstellingen rond actief burgerschap samen waar te maken en dag in dag uit voor en met onze leerlingen en cursisten te werken aan een warme en meer rechtvaardige samenleving.

______________________________________________________________________________
[1] Pedagogische Begeleidingsdienst GO! (2010). Leerplan Wereldoriëntatie voor de basisschool.